एक नवीन पर्व..

 

My Precious Daughter Leaving For College.. 

Rucha, my bundle of joy, 

लवकरच तू शिक्षणासाठी बाहेर पडशील.. तुझ्या ड्रीम कॉलेजमध्ये, तुझ्या ड्रीम फील्ड मध्ये काम करशील.. तुझ्यासारखीच मी पण excited आहे.. २% एक्सेप्टन्स रेट असलेल्या मेडिकल प्रोग्रॅम मध्ये तुझं झालेलं सिलेक्शन खरोखरंच अभिमानास्पद आहे.. पण.. घरापासून इतक्या दूर??.. एकदम अमेरिकेच्या दुसऱ्या टोकालाच.. ५००० किमी अंतर, ५-६ तास विमानाचा प्रवास, तीन तास टाईम डिफरंस असणाऱ्या फ्लोरिडा स्टेट मध्ये.. ह्या विचार सुद्धा नको वाटतोय.. जसं जसे जायचे दिवस जवळ येत आहेत तसं तशी चलबिचल वाढतीय.. अभिमान, उत्सुकता, कुतूहल, भीती, काळजी अश्या अनेक भावनांची दाटीवाटी होतीय.. मन अनेक विचारांनी अनेक दिशांना खेचलं जातंय.. 

डॉर्म रूम मिळण्याचा दिवस समजल्यापासून तुझं सुरु झालेलं काउंट डाऊन, तुझ्या खोलीतील व्हाईट बोर्डवरचे 'आज पासून इतके दिवस' असे ठसठशीत लिहिलेले आकडे, म्हणजे 'our days are numbered', ह्याची मला होणारी जाणीव.. १२८ दिवसांपासून सुरु झालेला हा प्रवास आता अगदी बोटावर मोजता येईल इतक्या दिवसांवर येऊन ठेपलाय गं.. खरंच, इतके कमी दिवस राहिले?.. आता, अजुनी काही दिवसंच मी तुला दररोज पाहू शकेन.. रात्री भेटू शकेन, टक करू शकेन, गुड नाईट किस करू शकेन.. शेजारच्याच रूम मध्ये तू आहेस ह्यानं मी ही निर्धास्त झोपू शकेन.. मला माहितीय कि जरी तू इथं नसलीस तरी मी तुझी आईच असणार आहे.. आपल्यातील बॉण्ड तसाच असणार आहे.. पण तरी ही it's not the same.. 

किटू, ही अठरा वर्ष किती झपाट्यानं गेली गं.. तुझा जन्म, तुझं दात येणं, तुझं पॉटी ट्रेनिंग, तू टाकलेलं पहिलं पाऊल,  तुझे पहिले बोल-अखंड बडबड ते तुझं प्री स्कुल-एलिमेंटरी स्कूल.. अजुनी जशाचा तसा आठवतोय तुझा प्रीस्कूल चा पहिला दिवस.. तुझं मला सोडून जाताना रडणं.. स्कूल बाहेर बाकावर, तीन तास माझं बसून राहणं.. ते एक पर्वचं होतं.. नाही का?.. स्विमिंग लेसन्स, स्विमिंग कॉम्पिटिशन्स ते गाण्याचा, नाचाचा क्लास.. मिडल स्कूल- हायस्कूल ते वॉटरपोलो Jr. Olympics, ड्रायविंग लायसन्स ते कॉलेज एप्लिकेशन्स.. हायस्कूल ग्रॅज्युएशन आणि आता शिक्षणासाठी तुझं घराबाहेर पडणं.. हे सगळं कालंच घडल्यासारखं वाटतंय.. अगदी पापणी लवेपर्यंत एका पर्वातून दुसऱ्या पर्वात गेल्यासारखं.. 

आता तुझ्या आयुष्यातील एका नवीन पर्वाची सुरुवात होतीय.. आनंद, खूप सारे पर्याय, आशा-आकांक्षा आणि अनेक संधींनी भरलेला असा हा टप्पा.. आठवणींना उराशी बाळगून नवीन स्वप्नांचे स्वागत करणारा.. आत्तापर्यंत तू केलेल्या कष्टांचं, तुझ्या अनुभवांचं संचित बरोबर घेऊन स्वतःला शोधायचा तुझा हा प्रवास.. मान्य आहे की हा प्रवास, तुझ्या एकटीचा  आहे, पण तसा तो माझा ही आहे.. जरी ह्या प्रवासात तुझ्या हातात स्टेरिंग व्हील असलं तरी तुला प्रोत्साहन द्यायला, तुझं कौतुक करायला मी नेहमीच साईडच्या सीट वर बसलेली असेन.. भरपूर संधींनी, प्रगल्भ शक्यतांनी परिपूर्ण असा हा प्रवास, अनुभव संपन्न आणि आयुष्याला दिशा देणारा असेल.. भविष्य शाश्वत करणारा असेल.. कदाचित ह्या प्रवासात अनेक खाचखळगे, अडथळे येतील पण पुढं एका समृद्ध आयुष्याचं चित्र आहे.. आणि विश्वास ठेव, हा प्रवास नेहमी तुझ्या लक्षात राहील.. It will be always close to your heart.. 

... पण तो पर्यंत मला माझ्या मनाला आवर घातला पाहिजे.. तुझ्या बरोबरचे प्रत्येक क्षण, प्रत्येक आठवणी हृदयाशी जपून ठेवायच्या आहेत.. आणि पुढचा प्रत्येक दिवस 'stay in the moment' वागायचंय.. प्रत्येक क्षण तुझ्या बरोबर जगायचंय.. तुझं तुझ्या मैत्रिणींशी फोनवर बोलणं-हसणं, तुझं मग्न होऊन वेब सिरीज पाहणं, तुझं स्वतःला विसरून पुस्तकं वाचणं सगळं डोळ्यांत साठवून ठेवायचंय.. तुझा अस्ताव्यस्त बेड, रूमभर पसरलेले कपडे-सामान ह्याकडं कानाडोळा करायचाय.. तुझ्या बाथरूम मधल्या तुझ्या सोपचा, तुझ्या परफ्युमचा वास खोलवर घ्यायचाय.. तू लावलेल्या मोठ्या आवाजातील गाण्यांनी कान भरून घ्यायचेत.. कारमध्ये होणारी चर्चा, आपल्या गप्पा, एकत्र गायलेली गाणी सारं सारं जपून ठेवायचंय.. हसताना चमकणारे तुझे डोळे आणि चुण्या पडणारं तुझं नाक, तुझा प्रेमळ स्पर्श, तुझं लाडानं जवळ येणं, तुझं आई आई करणं, तुझी मिठी, तुला दिलेला आणि घेतलेला पापा, झोपताना केलेलं टकइन आणि गुड नाईट किस.. किती आणि काय काय सांगू?? 

माझं मन सांगतंय कि, हे उरलेले दिवस त्यासाठी अपुरे आहेत.. ह्यासाठी सगळं आयुष्य पण कमी पडेल.. मी जे हे राहिलेले काही दिवस, क्षणभंगूर क्षणांमध्ये पकडण्याचा, मनात साठवण्याचा प्रयत्न करतीय त्यापेक्षा हा बॉण्ड, हे नातं, हे प्रेम खूप मोठठं आणि अधिक खोलवर रुजलेलं आहे.. ह्या घरात, तुझे माझ्या बरोबर रहायचे दिवस मर्यादित असतील पण आई म्हणून नाही.. हो ना?.. जो पर्यंत माझा श्वास सुरु आहे तो पर्यंत मी कायम तुझ्या बरोबर आहे.. आणि कदाचित नंतर सुद्धा!.. फारच फिलॉसॉफिकल झालं ना.. बघ, सध्या असेच माझे विचार कसे ही कोठे ही भटकत असतात.. 

नजीकच्या भविष्यात आपण रोज एकत्र नसू, पण आपण एकत्र बांधले गेलेलो आहोत.. आपल्या टॅटू सारखं.. आपलं रोजचं जगणं जरी एकत्र नसलं तरी मी आहे.. सतत तुझ्या बरोबर.. just one call away.. just one text away.. 

हे कदाचित तुला सांगायच्या बहाण्यानं, मी माझं मलाच सांगत असेन.. 

उरलेले काही दिवस हा काही शेवट नाही.. ही तर नवीन सुरुवात आहे.. नवीन स्वप्नांची, नवीन आयुष्याची.. A new chapter to explore and grow.. A new chapter to live and learn.. A new chapter to find yourself..  

So, go and chase your Dreams!!

-मी मधुरा.. 

************************************************ 

माझं हेअर डोनेशन!!

माझं हेअर डोनेशन!!

खरं तर, दान केलेलं ह्या हाताचं त्या हाताला सुद्धा कळू न देणारी आपली संस्कृती.. पण, मी तर माझ्या ह्या 'दाना'बद्दल ब्लॉगपोस्टच लिहायला घेतली!.. 

'केस' हा आपल्या सर्वांचाच जिव्हाळ्याचा विषय.. आणि 'घने लंबे लेहराते बाल' हे एक सुंदर स्वप्न!.. त्यासाठी आपण काहीही करायला तयार असतो.. नानाविध प्रकारची तेलं, शाम्पू कंडिशनर, स्पा ह्यात आपण रमतो.. केस गळणं, केस पांढरे होणं, हेअर कट्स, हेअर स्टाईल्स, bad hair day हा तर आपला नेहमीचाच गप्पांचा विषय!.. नाही का?

'माझे केस' नेहमीच माझ्या ओळखीचा अविभाज्य भाग राहिले आहेत.. दाट, काळा, कंबरेपर्यंत लांब असा केशसंभार वयाची तेवीशी होईपर्यंत मी वागवला.. कॉलेज मध्ये असताना, माझ्या एका मैत्रीणीनं, आठवडाभर, रोज एक नवीन hairstyle, करून येण्याचं मला दिलेलं challenge, मी कोण हौसेनं पूर्ण केलं होतं.. असो.. लांब केस संभाळणं, त्यांची काळजी घेणं मोठ्ठ्या जिकिरीचं काम.. त्यामुळं अमेरिकेला येण्यापूर्वी, माझ्या केसांना जी कात्री लागली ती कायमचीच.. सुरुवातीला बिचकत बिचकत, सहा इंच कमी करून, केलेल्या डीप यू हेअर कट चा, हळूहळू खांद्यावर रुळणारा लेअर कट झाला.. पण तरी सुद्धा केसांचा डौल कायम राहिला.. आणि माझी ओळख ही!.. ह्यात माझं श्रेय असं काहीच नाही.. आई-बाबांच्या genes ची कृपा दुसरं काय?😁.. Genes कितीही चांगले असले तरी केस गळणं, bad hair daysना मी ही तोंड देत असते..  

 

असे सुंदर केस एकदम देऊनच टाकावेत, दान करावेत असं का वाटलं? मला लख्ख आठवतंय, ह्याची सुरुवात झाली २००९ च्या सुमारास तिरुपतीला.. तिथला 'केशदान' सोहळा पाहून अवाक व्हायला झालं होतं.. हे केशवपन कोणी पापमुक्त होण्यासाठी तर कोणी कृतज्ञता म्हणून तर कोणी नवस फेडण्यासाठी करतात.. तरीही, कसे ही केस असोत ते कापून दान करणं, आणि त्या भादरलेल्या डोक्यानं समाजात वावरणं ही इतकी सहज सोपी गोष्ट नक्कीच नाही.. त्यावेळी आयुष्याच्या लो फेज मधून जात असताना सुद्धा असा विचार मला माझ्यासाठी भयावह होता..   

याच सुमारास माझ्या मावशीला कॅन्सर झाला.. किमो दरम्यान केस गेल्यानं ती डोक्याला ओढणी, स्ट्रोल बांधू लागली.. 'खोट्या केसांचा विग' ह्या पर्यायावर तिनं केव्हांच खाट मारली होती.. त्यावेळी मला पहिल्यांदा वाटलं कि माझे केस देऊन तिच्यासाठी विग करावा.. पण ते तितकं सोपं नव्हतं.. हे नाही जमलं तरी कॅन्सर पेशंट्स साठी काही तरी करावं असं सतत वाटत होतं.. त्यावर्षी मी 'ब्रेस्ट कॅन्सर रिसर्च अँड क्युअर'ची फंड रेझिंग हाफ मॅरेथॉन (२१किमी) केली.. आणि पुढं जमेल तशी करतंच राहिले.. मध्यंतरीच्या काळात 'बॉडी अँड ऑर्गन डोनेशन' ही केलं.. पण 'हेअर डोनेशन' मागं पडलं ते पडलंच.. यथावकाश त्याची नोंद 'बकेट लिस्ट' मध्ये झाली.. 

'बकेट लिस्ट' मध्ये 'हेअर डोनेशन' लिहिलं खरं, पण त्यासाठी मोठ्ठी तपस्या करावी लागणार होती.. हेअर डोनेशन साठी कमीतकमी १० इंच केस, ते ही कोणतीही ट्रीटमेंट न केलेले.. ना डाय ना हायलाईट्स ना पर्म.. सुदैवानं पांढरे केस ही समस्या नसल्यानं हा प्रश्न नव्हता.. पण इतके लांब केस वाढणं, त्यासाठी लागणारा संयम आणि ते सांभाळणं हे आव्हान नक्कीच होतं.. पॅनडॅमिकच्या काळात, त्या दोन वर्षात हे कदाचित शक्य झालं असतं.. पण त्यावेळी 'Do it Yourself Challenge' घेत घरच्याघरी 'लेअर कट' केला.. आणि 'हेअर डोनेशन'ला पूर्णविराम लागला.. 

पॅनडॅमिक नंतर लगेचच, माझी अगदी जवळची मैत्रिण ब्रेन ट्युमरशी लढत असताना, ट्रीटमेंट दरम्यान तिची खंगावत जाणारी तब्बेत, तिचे गळणारे केस, केस गेल्यानंतरच तिचं गोजिरं रूप आणि समाजात वावरण्यासाठी तिनं करून घेतलेला केसांचा विग.. हे सगळं जवळून पाहताना 'हेअर डोनेशन'च्या realistic possibilityची, एक वास्तववादी शक्यतेची जाणीव झाली.. मी जर मदत केली तर एखाद्याच्या आयुष्याचा, त्याच्या जगण्याचा अर्थ बदलू शकतो.. आणि मी 'हेअर डोनेशन'च मनावर घेतलं.. 

डिसेंबर २०२१.. सुरुवातीला माझे लेयर्स एकाच लेव्हलचे करून घेतले जेणेकरून केस वाढवणं सोपं जाईल.. १२ इंच, १ फूट केस वाढवायला मला तब्बल १४ महिने लागले.. ह्या १४ महिन्यांचा प्रवास खडतर होता.. जसे केस वाढत होते तशी त्यांची निगा राखणं, काळजी घेणं कठीण होत होतं.. रेग्यूलर जिम करत असल्यानं आठवड्यातून दोनदा केस धुण्याची असणारी सवय हळू हळू त्रासदायक होऊ लागली.. केस गळण्याचं प्रमाण ही वाढत होतं.. त्यावेळी संयमाची खरी कसोटी होती.. 'मी हे केस चांगल्या कारणासाठी वाढवत आहे' असं सतत स्वतःला सांगायला लागायचं.. कोणी म्हणालं, "अरे वा, केस छान वाढलेत.." मी लगेच म्हणायची, "हो, 'हेअर डोनेशन'साठी वाढवते आहे".. "हो का! तुझा अनुभव नक्की सांग. आम्हाला ही असं करायला आवडेल" असा प्रतिसाद ही खूपदा ऐकायला मिळायचा.. त्यामुळं ह्या 'विचारा'ला एक बांधिलकी राहिली.. केसांना तेल लावताना, त्यांची काळजी घेताना, केस वाढवताना ते आपण दुसऱ्यासाठी वाढवतो आहोत.. आणि ते एके दिवशी कापले जाणार आहेत, हे आत्मभान मी जपलं होतं.. जीवन जगण्याच्या अर्थाच्या किती जवळंच आहे ना हे?       

इथं अमेरिकेत बऱ्याच धर्मादायी संस्था आहेत ज्या 'हेअर विग' साठी काम करतात.. मी माझे केस 'Locks of Love' ह्या संस्थेला दिले.. प्रत्येक संस्थेचे केस घेण्याबद्दलचे वेगवेगळे निकष, नियम असतात.. सहसा स्वच्छ धुवून वाळवलेले, पोनीटेल मध्ये एकत्र बांधलेले कमीतकमी १० इंच लांबीचे केस एका पारदर्शक प्लॅस्टिकच्या पिशवीत घालून त्यांना पाठवायचे असतात.. ह्या केसांपासून विग तयार करणे खर्चिक काम असते.. त्यामुळे काही संस्था माफक पैसे आकारतात.. 

       

थोडक्यात, 'केस' प्रत्येक व्यक्तीच्या आत्मसन्मानाचा महत्वाचा भाग असतात.. जर का आपण आपल्या 'केशदान' ह्या छोट्याश्या कृतीतून, कोणाच्या चेहऱ्यावर आनंद आणू शकत असू, त्यांचा दिवस उजळवू शकत असू, त्यांना आत्मविश्वास देऊ शकत असू तर हे करायला काय हरकत आहे?.. "It’s just hair. Don’t worry, it will grow back!"

-मी मधुरा.. 

************************************************ 

गोंदण.. माय-लेकीच्या प्रेमाचं..

गोंदण.. माय-लेकीच्या प्रेमाचं.. अर्थात.. टॅटू.. 

लहानपणी उन्हाळी सुट्टी संपली की हमखास वर्गातल्या एखाद्या मुलीच्या नाकात सोन्याची नाजूक तार, तारेच्या गाठीला एखादा मोती, लाल मणी दिसायचा.. तर एखादीच्या दोन भिवयांच्या मध्ये किंवा मधल्या बोटाच्या मधल्या पेरावर मागच्या बाजूला गोंदणाचा एकदा हिरवा ठिपका.. काही समाजात हा हिरवा ठिपका म्हणजे 'मुलगी वयात आली..' ह्याचं प्रतीक.. मग बाकीच्या मुलींमध्ये कुजबुज सुरु व्हायची.. आणि 'कित्ती गावठी' हा शेरा मारून आम्ही रिकामे व्हायचो.. तसं पाहायला गेलं तर गोंदणाशी असणारी ही काही पहिली ओळख नव्हे.. शेतात काम करणाऱ्या, घरी कामाला येणाऱ्या बायकांच्या हातावर नवऱ्यांच्या नावापासून ते देवदेवता ते धार्मिक चिन्हं चितारलेली पहिली आहेत.. त्यामुळं गोंदण आणि कष्टकरी समाज हे रुढावलेलं समीकरण.. 

मग ह्या गोंदणाशी एकदम संबंध आला तो इकडं अमेरिकेत आल्यावर.. इथल्या लोकांच्या गोऱ्यापान रंगावर खुलणारं कधी हिरवं, कधी काळं तर कधी रंगेबिरंगी गोंदण पाहून हरकायला व्हायचं.. अंगावर नको तिथं टोचून घेऊन त्यात काहीबाही घालणाऱ्या, अंगभर गोंदून घेणाऱ्या ह्या माणसांबद्दल कुतूहल तर होतंच पण भीती ही वाटायची.. असं टोचून घेणं, गोंदवण हे अतिशय बंडखोरीचं लक्षण मानलं जातं.. पण नंतर हा ही समज हळूहळू कमी होऊ लागला आणि जगभर 'टॅटू' एक फॅशन सिम्बॉल म्हणून रूढ झाला.. तरी ही मी कधी गोंदवून घेईन असं मला वाटलं नव्हतं.. 

अभिनेत्री नीना कुळकर्णींच्या उजव्या दंडावरची सरस्वती पाहिली आणि मी त्या टॅटूच्या प्रेमात पडले.. मग काय, नुकत्याच लिहायला सुरुवात केलेल्या बकेट लिस्ट मध्ये 'टॅटू' ला मानाचं स्थान ही मिळालं.. पण बकेट लिस्ट मध्ये असणं आणि प्रत्यक्षात करणं वेगळं.. आपली ओळख, आपलं व्यक्तिमत्व ह्याचा मोठ्ठा भाग असणारा हा टॅटू.. एकदा काढला कि कायमचा.. खूप उलट सुलट विचार.. बकेट लिस्ट मधलं सगळंच पूर्ण होत असं नाही.. अशी मनाची समजूत काढत मधली खूप वर्षे गेली.. 

कट टू.. मुलीचा सोळावा वाढदिवस.. "आई, lets go to Wyoming.. I really really really want to have a tattu.."  "काय?.. टॅटू? आणि त्यासाठी वायोमिंग?" माझ्यातली आई उद्गारली.. उद्गारली कसली जवळ जवळ किंचाळलीच.. तर काय म्हणे तिथंच फक्त टॅटूसाठीच लीगल एज सोळा आहे.. "बघू" म्हणून मी विषय संपवायच्या प्रयत्नात.. पण ती थोडीच हेका सोडतीय.. माझीच मुलगी ती.. मी नाक टोचण्यासाठी आईचं डोकं खाल्लं होतं.. पण टॅटू?.. बाजूला तिची बडबड सुरूच होती.. मैत्रिणी कोणता टॅटू काढणार आहेत.. वॉटरपोलो टीम मध्ये कोणाकडं आहे.. आणि तिला कुठं आणि कसे टॅटू हवे आहेत.. बापरे.. अंगभर टॅटू असलेली माझी मुलगी माझ्या डोळ्यासमोर नाचू लागली.. 'नको' म्हणत मी डोळे झाकून घेतले.. 'अगं नको काय? पिंटरेस्ट वरचे नमुने तरी बघ' म्हणून ती मला कॉम्पुटर वर दाखवू लागली.. 

किती सुंदर होती ती टॅटू डिझाईन्स!!.. काळ्या-हिरव्या-रंगीबेरंगी शाईची.. लहान-मोठ्ठी.. काही अगदी बारीक रेघांची तर काही ठसठशीत.. मन एकदम हरकून गेलं.. त्या शाईच्या दुनियेत ऋचा बरोबर मी ही हरवत गेले.. आणि बघता बघता, बोलता बोलता एकत्र टॅटू चं स्वप्न दोघींच्या मनांत रुंजी घालू लागलं.. मनगटावर अगदी छोटंसं सिम्बॉलिक असं काही तरी काढायचं.. माय-लेकीच्या प्रेमाशिवाय दुसरं काय सिम्बॉलिक असणार??.. फावल्या वेळात टॅटू डिझाईन्स पहाण्याचा नादच लागला.. शेवटी एकदाचं 'Mom n Baby Orca' जोडी वर शिक्कामोर्तब झालं.. आणि आठराव्या वाढदिवसाचं count down सुरु झालं.. 

पण इतक्या सरळपणानं झालं तर कसं?.. एक दिवस ऋचा शाळेतून घरी आली आणि म्हणाली.. "I can not have a Tattu on my wrist.." का?.. तर म्हणे.. डॉक्टर प्रोफेशन साठी शरीराच्या दर्शनीय भागावर टॅटू असणं हे नियमबाह्य आहे.. असं शाळेत सांगितलंय.. आणि बाईसाहेबांना तर डॉक्टर व्हायचाय.. (..आता तर Medical ला admission पण मिळाली..) "मग आता गं?".. एवढासा चेहरा करून मी.. "don't worry, we can have it on our collarbone which can be easily hide..".. इति ऋचा.. घरी येईपर्यंत टॅटूसाठी दुसरी जागा पण ठरली होती.. आणि आधीचं डिझाईन तिथं चांगलं दिसणार नाही म्हणून त्यावर खाट ही मारून झाली होती.. आता नवीन शोधाशोध.. 

डिझाईन ठरलं.. दिवस ठरवला १४ डिसेंबर.. म्हणजे ऋचाचा अठरावा वाढदिवस.. दोन महिने आधीपासूनच तिनं 'टॅटू आर्टिस्ट्स शोध मोहीम' हाती घेतली.. नेट वर reviews वाचून, मित्रमैत्रिणींशी बोलून काही नावं शॉर्टलिस्ट केली.. मग त्या लोकांना जाऊन भेटलो.. ती place, तिथलं hygiene, आर्टिस्टचा कॉन्फिडन्स, एकूणच तिथलं वातावरण, vibes हे पाहायचं असतं म्हणे.. आर्टिस्ट ठरली.. तिनं डिझाईन approve केलं.. आणि १४ डिसेंबरला दुपारी १ वाजता भेटायचं ठरलं.. 

पहिला टॅटू जिथं स्किन थोडी जाड असते अश्या ठिकाणी हातावर, पायावर काढावा म्हणजे कमी दुखतं म्हणे.. आम्ही तर अतिशय नाजूक ठिकाणी टॅटू काढणार होतो.. त्यामुळं किती दुखेल, डिझाईन पूर्ण काढून होईल का नाही.. ह्याची खात्री नव्हती.. पण आम्ही दोघी बरोबर असल्यानं आणि खरंच, अगदी मनापासून टॅटू हवा असल्यानं आम्हाला कितीही दुखलं तरी चालणार होतं.. 

The Day, १४ डिसेंबर.. 

बरोबर दुपारी १ वाजता उत्साहित चेहऱ्यांनी आम्ही तिकडं पोचलो.. सुरुवातीला पेपरवर्क, नंतर डिझाईनचा साईझ, त्याचं टेम्पररी टॅटूत रूपांतर, त्याचा प्रिंटाऊट.. हे सगळे सोपस्कार पूर्ण झाल्यावर तिनं तिची आयुधं टेबलवर मांडली आणि पहिलं कोण? असं विचारताच ऋचा शेजारच्या खुर्चीत जाऊन बसली सुद्धा!.. टॅटू काढायची जागा स्वच्छ पुसून टेम्पररी टॅटू काढून, तो योग्य ठिकाणी, आम्हाला हवा तसाच आहे ना ही खात्री झाल्यावर तिनं ऋचाला बेडवर झोपायला सांगितलं.. आणि तिच्या आयुधांची माहिती द्यायला सुरुवात केली.. ही गन.. हे नोझल.. ही शाई.. जेव्हा मी ही शाई डिझाईन मध्ये भरेन म्हणजे ही गन डिझाईन वरून फिरवेन तेव्हा खोल श्वास घ्यायचा.. मांजर नखांनी ओचकारलंय असं वाटेल.. नमनाला घडाभर झालं असेल तर आता काढना बाई.. असे भाव ऋचाच्या चेहऱ्यावर.. 

एकदाची तिनं त्या गन मध्ये शाई भरली.. आणि अलगद हातांनी गन घेऊन डिझाईन ट्रेस करू लागली.. मी आपली ऋचाचे हावभाव पहात शेजारी बसले.. दुखतंय का? कसं वाटतंय हे प्रश्न तर होतेच.. अधून मधून तिचं नॉसल बदलणं, शाई भरणं, मध्येच ऋचाला रिलॅक्स हो म्हणून सांगणं सुरु होतं.. टॅटू काढायला जवळ जवळ अर्धातास लागला.. टॅटू झाल्यावर ऋचाच्या चेहऱ्यावरचा आनंद हा अमूल्य होता.. ह्यापेक्षा चांगली गिफ्ट काय असू शकते?.. दहा मिनिटाच्या ब्रेक नंतर तिनं मला बोलावलं.. परत सगळी माहिती सांगून झाल्यावर माझ्या टॅटू ला सुरुवात झाली.. पेपर वरच डिझाईन स्किनवर टॅटू म्हणून नक्की कसं दिसतं हे माहिती असल्यानं ती उत्सुकता आता नव्हती.. टॅटू काढताना दुखलं का?.. तर दुखलं अजिबातच नाही.. पण सुरुवातीला थोडं uncomfortable वाटलं इतकंच.. थोड्यावेळानं त्याची सवय होऊन गेली.. 

Meaning of our Tattu.. Mom and Daughter with infinity of Love

पण खरंच हा अनुभव खूप छान होता.. आणि ह्या टॅटू मागचा विचार पण.. घरातून शिक्षणासाठी बाहेर पडताना आमच्या दोघींचं असं काही तरी ती बरोबर घेऊन जाईल आणि माझ्यापाशी ही ते राहील.. आयुष्यभरासाठी..

-मी मधुरा.. 

************************************************ 

फलित.. पन्नास पुस्तकं वाचन संकल्पाचं..

'पन्नास पुस्तकं वाचन संकल्प' सफल संपूर्ण.. अजुनी खरंच वाटत नाहीय कि मी बारा महिन्यात पन्नास पुस्तकं वाचलीत.. नुसती वाचली नाहीत तर त्या पुस्तकांचा आढावा ही घेतला.. 

पन्नास पुस्तकं वाचण्याचा संकल्प केला खरा पण तो पूर्णत्वास जाणार कसा??.. त्यात कोणतीही पन्नास पुस्तकं नाहीत तर फक्त मराठी पुस्तकं.. विविध लेखन/साहित्य प्रकार.. कविता, प्रवासवर्णन, आत्मचरित्र, कादंबऱ्या, नाटक.. शक्यतो न वाचलेले लेखक.. आणि न वाचलेली पुस्तकं.. असं ही घालून घेतलेलं बंधन.. ते ही इथं अमेरिकेत राहून.. मोठठं आव्हानच होतं.. 

बारा महिन्यात पन्नास पुस्तकं म्हणजे प्रत्येक महिन्याला साधारण चार पुस्तकं.. म्हणजे आठवड्याला एक.. बापरे!!.. इतकं घड्याळ्याच्या काट्यावर पुस्तकं वाचायची सवय ही नाही.. इकडं आल्यापासून पुस्तकं वाचली ती गम्मत म्हणून.. शक्यतो दिवाळी अंक किंवा भेट म्हणून मिळालेली पुस्तकं.. शुद्ध आनंदासाठी.. पूर्णपणे स्वान्तसुखाय!.. किंवा कधी कधी लेखनात संदर्भ शोधण्यासाठी.. एकदा वाटलं, ताकदी पेक्षा मोठठं आव्हान घेतलं का?.. पण, 'एक बार कमीट किया तो खुदकी भी नाही सुनते' असं म्हणत हे आव्हान कसं पेलता येईल ह्याचा विचार करायला सुरुवात केली..

पहिलं आव्हान इतकी पुस्तकं मिळवायची कशी? आणि दुसरं म्हणजे वाचनासाठीचा वेळ.. घरात असलेल्या एक दोन पुस्तकांनी संकल्पाची सुरुवात तर झाली.. दुपारचा वेळ वाचनासाठी पक्का केला.. कोणती पुस्तकं वाचायची ह्याची यादी तयार करायला घेतली.. लायब्ररी, मैत्रिणींची बुक शेल्फ्स, बुकगंगा.कॉम सारख्या वेबसाइट्स धुंडाळायला सुरु केले.. पाहता पाहता पुस्तकांची यादी आकार घ्यायला लागली.. त्याच बरोबर पहिल्या महिन्यात पाच पुस्तकं वाचून ही झाली.. आणि 'मैं कर सकती हैं'.. हा आत्मविश्वास आला.. 

जुलै मधली भारतवारी.. म्हणजे तत्पूर्वीच्या साधारण दहा बारा पुस्तकांची 'कोणी पुस्तक देता का पुस्तक' असं म्हणत सोय केली.. नुसत्या दुपारच्या वाचनानं कदाचित इतकी पुस्तकं वाचून होणार नाहीत म्हणून शाळेच्या pickup line मध्ये, waiting room मध्ये, रात्री झोपण्यापूर्वी, वेळ मिळेल तेव्हा फक्त पुस्तक वाचन.. सतत बरोबर पुस्तक असण्याची सवय झाली.. ह्या दोन तीन महिन्यात वाचन इतकं अंगात भिनलं होतं की विमान उडायच्या आधीच झोपणारी मी, जवळ जवळ संपूर्ण प्रवासात वाचत होते.. परिणाम, मुंबई येईपर्यंत 'क्रांतियोगिनी भगिनी निवेदिता' हे ३८० पानांचं पुस्तक वाचून संपलं देखील..       

पुण्यात गेल्यावर पहिली भेट दिली ती 'पुस्तकपेठे'ला.. तिथल्या नव्याकोऱ्या पुस्तकांच्या वासानं कसं मंत्रमुग्ध व्हायला झालं.. पुस्तकं हातात घेऊन वाचण्यातलं सुख किंडल मध्ये नक्कीच नाही.. पुस्तकांचा तो स्पर्श, त्यांचा तो वास, त्यातील अक्षरांचं जिवंत होऊन तुमच्याशी बोलणं.. एक वेगळाच कनेक्ट जाणवतो.. नातेवाईक, मित्र-मैत्रिणींनी दिलेल्या पुस्तकांत त्यांचं प्रेम जाणवत राहतं.. 

तीन डझनाहून अधिक नवी कोरी पुस्तकं.. ती शिस्तीत लावण्यातला आनंद.. त्या पुस्तकांच्या सामायिक गंधानं भरून गेलेलं वातावरण.. अनेक लेखक आणि विषय-वैविध्य.. आणि इतकी पुस्तकं एकत्र पाहिल्यावर आलेलं उत्साह मिश्रित दडपण.. 

.. पण आज पन्नास पुस्तकांच्या संकल्पपूर्ती नंतर जाणवतंय की हे ध्येय अवघड असलं तरी अशक्य नव्हतं.. थोडं रुटीन बदलायची गरज होती.. वाचनाला प्राधान्य देण्याची गरज होती.. आणि पुस्तक आवडलं नाही तरी शेवट पर्यंत नेटानं वाचण्याच्या संयमाची ही गरज होती.. 

जेव्हा मी हा 'वाचन संकल्प सफल संपूर्ण' म्हणते तेव्हा ह्या वाचनाचं फलित काय?.. हा प्रश्न समोर येतोच.. मुळात वाचनाच्या भौतिक लाभांपेक्षाही वाचनामुळं समृद्ध होणारं जीवन अधिक मोलाचं असतं.. पुस्तकातल्या विचारांनी समृद्ध तर झालेच.. पण ह्या वाचनातून मिळालेला आत्मिक आनंद अधिक मोलाचा वाटतो जो कालातीत असेल.. 

... 'पुस्तक वाचन' इथं नक्कीच थांबणार नाही.. आता ते जगण्याचा एक भाग बनलं आहे.. रोजचा निदान अर्धा तास तरी वाचनासाठी! हा मंत्र जपायचा.. 

*आचार्य अत्रेंचं 'कऱ्हेचें पाणी' वाचायला घेतलं आहे.. आठ ही खंड मिळाल्यानं पुढचे काही महिने आचार्यांच्या सोबतीत..

मी वाचलेली पन्नास पुस्तकं.. 

व्यक्तिरेखा.. 

ओंकाराची रेख जना.. मंजुश्री गोखले 

क्रांतियोगिनी भगिनी निवेदिता.. मृणालिनी गडकरी 

ऐसपैस गप्पा : दुर्गाबाईंशी.. प्रतिभा रानडे

मैत्रेयी.. डॉ अरुणा ढेरे 

दास डोंगरी राहातो.. गो. नी. दांडेकर 

लेखक आणि लेखने.. शांता शेळके 

रावण राजा राक्षसांचा.. शरद तांदळे

साद देती हिमशिखरे.. कै. जी. के. प्रधान (अनुवाद.. डॉ. रामचंद्र जोशी) 

आत्मचरित्र.. 

जगाच्या पाठीवर.. सुधीर फडके

झिम्मा - आठवणींचा गोफ.. विजया मेहता

रामनगरी.. राम नगरकर

हृदयस्थ.. डॉ. अलका मांडके

कॉलनी.. सिद्धार्थ पारधे

अमलताश.. डॉ. सुप्रिया दीक्षित 

स्मृतिचित्रे.. लक्ष्मीबाई टिळक

सामाजिक.. 

एका तेलियाने.. गिरीश कुबेर

"मी अत्रे बोलतोय".. प्रल्हाद केशव अत्रे

 ब्र.. कविता महाजन

कादंबरी.. 

बारोमास.. सदानंद देशमुख 

दुनियादारी.. सुहास शिरवळकर 

नातिचरामि.. मेघना पेठे

कादंबरी : एक.. विजय तेंडुलकर 

महाश्वेता.. डॉ. सुमती क्षेत्रमाडे

युगंधरा.. सुमती क्षेत्रमाडे

मृण्मयी.. गो. नी. दांडेकर 

पडघवली.. गो. नी. दांडेकर

कोसला.. भालचंद्र नेमाडे

बहुरूपी.. नारायण धारप 

शाळा.. मिलिंद बोकील

हे ईश्वरराव.. हे पुरुषोत्तमराव.. श्याम मनोहर

उद्या.. नंदा खरे

रहस्यमय, थरार .. 

शोध.. मुरलीधर खैरनार

बाजिंद.. पै. गणेश मानुगडे 

ते चौदा तास.. अंकुर चावला

तिमिरपंथी.. ध्रुव भट्ट (अनुवाद सुषमा शाळीग्राम) 

अकूपार.. ध्रुव भट्ट (अनुवाद अंजनी नरवणे) 

तत्वमसि.. ध्रुव भट्ट (अनुवाद अंजनी नरवणे)

वंशवृक्ष.. डॉ. एस. एल. भैरप्पा (अनुवाद सौ. उमा कुलकर्णी) 

विश्वस्त.. वसंत वसंत लिमये

कथासंग्रह.. 

गोफ.. गौरी देशपांडे

सो कुल.. सोनाली कुलकर्णी

प्रेमातून प्रेमाकडे.. डॉ. अरुणा ढेरे 

एकेक पान गळावया.. गौरी देशपांडे

ललितलेख..   

परिपूर्ती.. इरावती कर्वे 

नाटक..

युगांत.. महेश एलकुंचवार

विज्ञानकथा..   

यक्षांची देणगी.. जयंत नारळीकर 

प्रवासवर्णन.. 

चेकपॉईंट चार्ली.. डॉ माधवी मेहेंदळे 

अपूर्वरंग ४ जपान.. मीना प्रभू

महाभारत.. 

व्यासपर्व.. दुर्गा भागवत

पर्व.. डॉ. एस. एल. भैरप्पा (अनुवाद सौ. उमा कुलकर्णी) 

-मी मधुरा.. 

************************************************ 

Golden Birthday!... Yet Another Milestone!!

Happy 50th Birthday To ME!!... 

सकाळी आरश्यासमोर उभी राहून स्वतःलाच शुभेच्छा दिल्या.. दरवर्षी प्रमाणं.. आणि मनात विचार आला 'अरे बापरे, पन्नास!.. पाच दशकं.. जितकं जगले त्याच्या निम्मचं जगायचं बाकी आहे'.. एकदम चर्रर्र झालं.. It's Okay.. स्वतःकडं हसून पाहिलं आणि तो विचार झटकून टाकला.. 

तर अजुनी एक milestone!.. १६..१८..२५.. ४०.. आणि आता ५०.. खरं तर हे आकडेच.. पण ह्या आकड्यांचा संबंध जसा वयाशी येतो तसं सगळं समीकरणच बदलतं.. केसातल्या रुपेरी छटा.. चेहऱ्यावर अनुभवाच्या सुरुकुत्या.. नको तिथं खुखवस्तू आयुष्याचं शरीरानं मांडलेलं प्रदर्शन.. आयुष्यात येत चाललेलं रिकामपण.. आणि ओघानं येणाऱ्या तब्बेतीच्या तक्रारी.. कदाचित ह्याकडं जरा गांभीर्यानं पहावं म्हणून हे milestones असतील.. असो..

आज खूप मोठठं झाल्यासारखं वाटतंय.. गेल्या पाच दशकांत सोबत करणारे सगळे चेहरे डोळ्यासमोर येत आहेत.. काही सोबत आहेत तर काही नाहीत.. आजी-आबा त्यांच्या बरोबरचं समृद्ध आयुष्य.. दोन्ही काका.. साजरे केलेले वाढदिवस.. डोक्यावर कापूस, दुर्वा ठेवून 'कापसासारखी म्हातारी हो.. दुर्वासारखा वेल वाढू दे' असा औक्षण करून आशीर्वाद देणारी आजी.. आई-काकूचं त्या नंतर औक्षण करणं.. आणि सगळ्यांनी एकत्र केलेलं जेवण.. ओरपलेली खीर.. इतका साधा सरळ साजरा होणारा वाढदिवस.. आज सासूबाई असत्या तर पन्नासाव्या वाढदिवसाचं किती कौतुक केलं असतं त्यांनी.. घरगुती वाढदिवस.. मैत्रिणी बरोबर चाट खाऊन साजरे केलेले वाढदिवस.. नाईस फॅन्सी रेस्टोरेंट मधलं डिनर सेलेब्रेशन.. ऍनालॉग पासून ते डिजिटल पर्यंतचा हा पन्नास वर्षाचा प्रवास.. आणि ह्या प्रवासात मिळालेलं आप्तस्वकीय, नातेवाईक, मित्रमैत्रिणी यांचं भरभरून प्रेम.. 

'आई, तुला जर का तुझ्या पन्नास वर्षाच्या आयुष्यातील एखादी घटना बदलायची संधी मिळाली तर तू काय बदलशील?..' इति ऋचा.. खरंच काय बदलायला आवडेल मला?.. मी बराच वेळ विचार केला.. आणि म्हणाले.. 'काहीच नाही..' कदाचित काही वर्षांपूर्वी ह्याचं उत्तर वेगळं असतं.. पण आज मी कृतज्ञ आहे.. जे काही मला आयुष्यानं दिलं, जे काही अनुभव आले त्यामुळं आजची मी आहे.. स्वतःच्या नजरेतून आयुष्याकडं पाहणारी.. काही कमी असेल तर ती भरून काढायचा प्रयत्न करणारी.. आयुष्याकडं सकारात्मक दृष्टीकोनातून पाहणारी.. 

स्वतःशी संवाद साधत, स्वतःला ओळखण्याचा, स्वतःला हवं-नको पाहण्याचा प्रयत्न सुरु करून आज दहा वर्ष झाली.. कधी त्यात यश आलं कधी नाही.. कधी काय हवं ते सापडलं कधी नाही.. कधी नवीन हाताशी येताना असलेलं सुटून गेलं.. तर कधी अपेक्षा नसताना पण काहीतरी मिळून गेलं.. हीच तर खरी गंमताय.. नाही का?.. ह्याच 'चाळीस मैल' दगडावर विसावून, आयुष्याचा मागोवा घेऊन, पुढील प्रवासाचं एक चित्र मी रेखाटलं होतं.. त्यातील काही रंग, काही छटा, काही वळणं प्रवासात धूसर झाली तर काही नव्यानं खुलून आली.. आज 'पन्नास मैल' दगडापाशी हे चित्र पाहताना त्यात स्वतःचा ब्लॉग तयार करून त्यावर व्यक्त होण्यापासून ते हिमालयातील ट्रेक, स्टेज परफॉर्मन्स ते अँकरिंग ते रॅम्प वॉक, पर्मनंट टॅटू ते योगा अभ्यास ते सोलो ट्रिप्स, हेअर डोनेशन ते एका वर्षात पन्नास पुस्तकं वाचणं, अगदी गाण्याचा क्लास ते 'पोर्टलॅंड टू कोस्ट' रेस हे सगळं दिसतंय..  

..अजुनी बरंच काही करायचंय.. व्हॉइस मोडूलेशन्स, कॅलिग्राफी शिकायचीय.. RV तून नॅशनल पार्क्सना जायचंय.. लेह लडाख बुलेट राईड करायचीय.. तुकाराम गाथा वाचायचीय.. विपासना 'स्व'चा शोध.. सामाजिक देणं giving back to society.. आणि असंच काही काही.. 

पुढच्या milestone वरचं चित्र कसं असेल बरं?  

-मी मधुरा.. 

************************************************ 

वाचन संकल्प.. पन्नास पुस्तकं (पुस्तकं ४९, ५०)

४९. युगांत.. महेश एलकुंचवार..  

युगांत.. नाटककार महेश एलकुंचवार यांची 'वाडा चिरेबंदी'-'मग्न तळ्याकाठी'-'युगांत' अशी तीन नाटकं असलेली नाट्यत्रयी.. आठ-नऊ तासांची ही नाट्यत्रयी करण्याचं धाडस दिग्दर्शक चंद्रशेखर कुलकर्णी, लेखक महेश एलकुंचवार आणि निर्माते अरुण काकडे करू जाणे.. १९९४ साली हे नाटक रंगभूमीवर आलं आणि मराठी नाट्य रसिकांनी ह्या अनोख्या नाट्यप्रयोगाला बऱ्यापैकी प्रतिसाद पण दिला.. हे नाटक मला पाहायला जरी मिळालं नसलं तरी २८-२९ वर्ष उशिरा का होईना वाचलं तरी.. 'बेटर लेट देन नेवर' असं नक्कीच वाटलं.. 

विदर्भातील धरणगावकर देशपांडे कुटुंबातील तीन पिढय़ांचं असलेलं हे चित्रण.. 'वाडा चिरेबंदी' मध्ये कुटुंबप्रमुख व्यंकटेश उर्फ तात्याजी निवर्तल्यानंतर त्यांची पत्नी, तीन  मुलगे आणि एक मुलगी यांच्यातील मानसिक-भावनिक संघर्ष पाहायला मिळतो तर 'मग्न तळ्याकाठी' मध्ये तिसऱ्या पिढीतील.. 'युगांत' हा थोडासा निराशावादी, फिलोसोफिकॅल.. ह्या त्रियीचे काळ, विषय, प्रसंग म्हटलं तर वेगळे नि म्हटलं तर एकमेकात गुंतलेले.. शहर-खेडं, जगण्यातलं कटू वास्तव आणि त्याच बरोबर जपलेला खानदानी खोटा बडेजाव, मोडकळीस आलेली कुटुंब व्यवस्था, सरकारी अनास्था, आर्थिक आणि सामाजिक विदारक परिस्थिती आणि त्यामुळं होणारी स्थित्यंतरं.. आणि ह्या भोवतालच्या परिस्थितीला शरण गेलेली नाटकातील पात्रं.. सगळीच ना पूर्ण चांगली ना पूर्ण वाईट..

पुस्तक वाचताना प्रसंग अक्षरशः डोळ्यासमोर उभे राहतात.. पुस्तकाच्या सुरुवातीलाच कलाकार आणि त्यानं साकारलेलं पात्र अशी ओळख करून दिल्यानं, नाटक वाचताना प्रत्येक पात्राला एक चेहरा, लकब, आवाज मिळतो.. आणि ते पात्र सजीव होऊन वावरू लागतं..

सुनील बर्वेंनी 'युगांत' ह्या नाट्यत्रयीला ही पुनर्जीवन दिलं तर काय मज्जा येईल..  

-मी मधुरा.. 

************************************************ 

५०. पर्व.. डॉ. एस. एल. भैरप्पा.. 

अनुवादिका.. सौ. उमा कुलकर्णी.. 

पन्नास पुस्तकांच्या वाचन संकल्पातील हे पन्नासावं पुस्तक!.. खूप वेगवेगळे लेखक, लेखनप्रकार, लेखन विषय वाचायला मिळले.. याबद्दल सविस्तर नंतर लिहीनच.. 

डॉ. एस. एल. भैरप्पा, जेष्ठ कन्नड साहित्यिक यांचं मी वाचलेलं हे दुसरं पुस्तक.. 'वंशवृक्ष' वाचून अक्षरशः भारावले होते मी.. 'महाभारत' आणि 'डॉ. एस. एल. भैरप्पा'- काय नवीन लिहिलं असेल ह्यांनी?.. ह्याची खूप उत्सुकता होती.. ७७६ पानांची ही कादंबरी.. आभाळा एवढ्या उंचीची पात्रं, त्यांची जीवनमूल्यं, त्याचे संघर्ष, चमत्कार-शाप-वरदान या पलीकडं जाऊन प्रत्येक पात्राचा घेतलेला शोध.. मानववंशशास्त्र, समाजशास्त्र यातून त्यांच्या वर्तनाची लावलेली संगती.. महाभारताची विलक्षण प्रत्ययकारी अनुभूती देणाऱ्या ह्या कलाकृतीचा रसपूर्ण, सहज सुंदर मराठी अनुवाद केलाय सौ. उमा कुलकर्णी यांनी..

पुस्तकाच्या मुखपृष्ठावर वयोवृद्ध भीष्म, रथात उभा कृष्ण आणि काहीतरी विचार करणाऱ्या द्रौपदीचा चेहरा.. आत्ता काहीतरी ते सांगतील, बोलतील असा.. कधी एकदा हे पुस्तक वाचेन असं झालं होतं.. पण वाचलेलेच विषय, व्यक्तिचरित्र ह्या संकल्पात वाचायचे नाहीत ठरवल्यानं मागं पडलेलं हे पुस्तक शेवटी वाचायला घेतलंच.. महाभारत युद्ध आणि त्या मागची थोडी पार्श्वभूमी असं कथानक असलेलं हे 'पर्व'.. प्रत्येक पात्राच्या नजरेतून, आठवणींतून लिहिलं गेलेलं.. आणि पुढं पुढं सरकत जाणारं.. एखाद्या साखळी सारखं.. भीष्म, कृष्ण, कुंती, द्रौपदी, कर्ण, पांडव, दुर्योधन, धृतराष्ट्र, सात्यकी, विदुर अशी अनेक पात्रं येत जात राहतात..  थोडक्यात 'पर्व' म्हणजे ह्या कथानायकांच्या नजरेतून घडलेलं महाभारत युद्ध.. 

   

महाभारत म्हटलं कि समोर उभी राहतात ती अनेक पात्रं.. त्यांच्या अनेक बाजू.. अनेक विचार.. अनेक कथा.. आणि त्यातून आपल्या मनांत रेखाटल्या गेलेल्या त्यांच्या प्रतिमा.. काही काळ्या तर काही पांढऱ्या.. काही देवतुल्य तर काही दुष्ट, राक्षसी.. पण 'पर्व' मध्ये भैरप्पांनी या सर्व पात्रांना माणूस म्हणून एकाच पातळीवर तोललं आहे.. त्यांच्या चुका, त्यांच्यातील कमकुवतपणा, त्यांच्यातील धाडस शक्ती, त्यांनी केलेलं काम त्यामागची त्यांची विचारधारा याचा अभ्यास करून.. आणि हीच ह्या पुस्तकाची जमेची बाजू.. जी इतर महाभारत पुस्तकांपेक्षा 'पर्व' ला वेगळं करते.. यांत कोणी देव नाही, कोणाला उगीचच मोठठं केलं नाही.. षडरिपूनी बनलेला माणूस म्हणून सगळ्यांकडं पाहताना कुठं ही मूळ गाभ्याला धक्का लागलेला नाही.. प्रेम, वासना, मनाची गुरफट यातून कादंबरीला वेगळीच दिशा मिळते.. ही एक कादंबरी आहे.. महाभारताचा अभ्यास किंवा त्यातील बारकावे नाहीत हे मात्र लक्षात घेऊन वाचायला हवे..   

सुरुवातीची ५०० पानं तहानभूक हरपून वाचून काढली.. पण कादंबरीत जसं युद्ध सुरु झालं तशी ती रटाळ होऊ लागली.. हळूहळू पकड ढिली झाली.. आणि नुसत्या ओळी वाचून पुस्तक संपवलं.. 

-मी मधुरा.. 

************************************************ 

वाचन संकल्प.. पन्नास पुस्तकं (पुस्तकं ४६ ते ४८)

४६. रावण राजा राक्षसांचा.. शरद तांदळे..  

अनार्य दासीपुत्र दशग्रीव ते त्रिलोकीचा राजा, राक्षसांचा राजा रावण हा प्रवास अद्भुत करणारा आहे.. 

लेखकाच्या लेखणीतून रावण जेव्हा त्याच्या आयुष्याचा लेखाजोखा मांडतो तेव्हा त्याच्या व्यक्तिमत्वाचे ज्ञात असलेले सर्व गडद रंग हळूहळू फिकट होत जातात आणि समोर उभा राहतो तो "महानायक".. दैत्य, दानव, असुर आणि कित्येक भटक्या जमातींना एकत्र करून राक्षस संस्कृतीची निव ठेवणारा महानायक... "रक्ष: इति राक्षस:".. रक्षण करणारा रक्षक म्हणजेच राक्षस ही विचारधारा जपणारा महानायक.. स्त्री-पुरुष, गरीब-श्रीमंत भेदभाव नसलेली संस्कृती उभी करणारा राक्षस संस्कृतीचा जनक असणारा महानायक.. 

अनार्य दासीपुत्र असल्याने जन्मदात्यानं नाकारलेलं त्याचं आर्यपण.. आर्य का अनार्य हा "स्व"चा शोध घेण्यात भरकटलेलं बालपण.. धर्माला महत्व देणाऱ्या धर्मनितीमुळं बिथरलेल्या बालपणात शापित आयुष्य संपवण्याचा निर्णय.. कर्तृत्वावर नाही तर कुळावर श्रेष्ठत्व ठरवणाऱ्या दांभिकांकडून झालेली उपेक्षा, अवहेलना, अपमान आणि ह्यातून तयार झालेला बंडखोर.. ज्या बंडखोरीला अफाट ज्ञानाची बैठक ही आहे.. 

हे सगळं वाचताना मनात एक कल्लोळ उठतो.. त्याच्यामुळं आयुष्य उध्वस्त झालं अश्या बंदिवान कुबेराला गुरुदक्षिणा म्हणून सोडून देणं, इंद्रादी देव, शनी ह्यांना बंदिस्त करणारा रावण संपूर्ण कादंबरीत कुतूहल निर्माण करतो.. 

असुर आणि भटक्या जमातीवर अंकुश ठेवण्यासाठी सुमाली आजोबांनी दिलेलं दशानन हे नाव.. दहा डोकी आणि २० हात असणारं ते रूप.. खरंच किती सार्थ होतं.. बुद्धिबळ, रुद्रवीणा, रावणसंहिता, कुमारतंत्र, शिवतांडव स्त्रोत्रा बरोबरच दर्शन शास्त्र, व्यापार, राज्यशास्त्र, आयुर्वेद ह्या सारख्या अनेक विषयातील असलेलं पांडित्य.. सगळं अचंबित करणारं आहे.. हे एक मेंदू असलेल्या एका डोक्याचं काम नव्हे.. 

माता कैकसीनं दिलेलं ध्येय.. सुमाली, पौलत्स्य आजोबांनी दाखवलेली प्रकाशवाट.. प्रहस्त मामानं दिलेली लढायची उर्मी.. भावांचे वैचारिक संभाषण.. स्वसंवादातून झालेलं बौद्धिक द्वंद्व.. ब्रह्मदेवाचं मार्गदर्शन.. नारदमुनींचा सल्ला.. महादेवांनी दिलेली संघर्ष करायची प्रेरणा.. असे उल्हसित करणारे, रोमहर्षक प्रसंग यामुळं उपेक्षित राहिलेल्या रावणाच्या व्यक्तिमत्वाला न्याय दिला गेला आहे.. 

आईच्या अपमानाचा प्रतिशोध घेणारा मुलगा, सख्खे सावत्र बहीण भाऊ सगळ्यांना बांधून ठेवणारा कुटुंबवात्सल्य पुरुष, जनतेची कुटूंबाप्रमाणे काळजी घेणारा आदर्श राजा.. शिव आराधना करणारा निस्सीम भक्त.. हे ही व्यक्तिमत्वातील पैलू प्रभावीपणे दाखवले आहेत.. 

स्त्री वर शस्त्र उचलणं हा अधर्म.. ह्यातून शूर्पणखावर झालेल्या अत्याचाराच्या सूडाच्या भावनेतून सीतेचं केलेलं अपहरण.. अधर्म, अनीती ह्यावर त्याचं स्वतःशीच सुरु असलेलं द्वंद्व.. हे वाचताना अंगावर काटा येतो.. आप्तस्वकीयांच्या मृत्यूचे कारण, मेघनाद च्या मृत्यूनंतर झालेली हळहळ वाचून हृदयाला पीळ पडतो.. "लंकेत प्रत्येकाला जगण्याचं, धर्माचं, विचार मांडण्याचं स्वातंत्र्य आहे तर मला माझ्या पतीसोबत सती जायचं स्वातंत्र्य हवं आहे" हे सुलोचनाच वाक्य हादरून टाकतं.. 

 

रावणाचा पराजय समोर दिसत असताना मंदोदरीनं त्याच्याशी केलेला संवाद विशेष उल्लेखनीय आहे..  

मृत्यूशैय्येवर असताना, आपल्या मुलाच्याच वध करणाऱ्या लक्ष्मणाला शिष्य म्हणून स्वीकारायचं अलौकिक धाडस, औदार्य रावणाकडं होतं.. शेवटी न राहून रावण म्हणतो "लक्ष्मणा तुझ्या भावाला सांग, दोन बुद्धिमान पुरुषांनी संवाद न करता लढलं तर त्यात धूर्त आणि लबाड लोकांचा फायदा होतो.. जसा सुग्रीव आणि बिभीषणाचा होणार आहे.. कपटी लोकांचा आधार घेऊन मिळालेला विजय निराशेचा गर्तेत नेत असतो.. " 

रावणाचं हे वाक्य रामायणाचे आयाम बदलून टाकतं..

-मी मधुरा.. 

************************************************

४७. परिपूर्ती.. इरावती कर्वे.. 

परिपूर्ती.. इरावती कर्वे यांचा ललित लेख संग्रह.. 'युगांत' हे महाभारतावर भाष्य करणारं त्यांचं पुस्तक ह्यापूर्वी वाचलं होतं.. ह्या पन्नास पुस्तकांच्या संकल्पात त्यांचं एखादं तरी पुस्तक वाचावं असं वाटत होतं.. 'संस्कृती', 'भोवरा', 'गंगाजल' ही पुस्तकं त्यावेळी उपलब्ध नव्हती.. म्हणून हा पर्याय.. अठरा छोटे छोटे लेख असलेलं १४० पानांचं पुस्तकं.. मलपृष्ठ वाचल्यावर थोडेसे स्त्रीवादाकडं जाणारे लेख असतील असं वाटलं.. पहिली आवृत्ती १९४९ ची असल्यानं त्या काळात जाऊन ते लेख वाचावे लागणार हा अंदाज ही होता.. काही लेख मनाला भावून गेले.. तर काही डोक्यावरून गेले.. 

पहिलाच 'प्रेमाची रीत' हा जर्मनीत असताना आलेल्या स्पर्शाच्या अनुभवांवरचा लेख.. इरावतीबाई जर्मनीत असताना त्यांना जाणवलेल्या स्पर्शाच्या, प्रेमाच्या रीती आणि नंतर भारतात परतल्यावर घडणाऱ्या मजा, निरीक्षणं, किस्से, वस्तुस्थिती यावरील सुंदर लेख.. असांकेतिक अनुभव त्या मोठ्ठ्या खुबीनं मांडतात.. हे सगळं लिहिताना विनोदाचा पदर त्यांनी कोठंच सोडला नाही.. 

एका लेखात त्यांनी एका मिशनरी ननचं व्यक्तिचित्र रेखाटलंय.. त्या ननबाई व इरावतीबाई फॅमिली कोर्ट चालवत असताना एका तरुण वेश्येची केस त्यांच्यापुढे येते.. पोलीस तिला जामिनावर सोडायला तयार नसतात.. तेव्हा ननबाई तिला आपल्या घरी पोलीस संरक्षणाखाली घेऊन जातात.. अश्या परिस्थतीत सुद्धा ढाराढूर झोपलेली ती वेश्या आणि त्या वेश्येकडं बघत रात्र जागून काढणारी ती नन.. हे ऐकल्यावर त्या बाईंना उद्देशून त्या म्हणतात, ‘बाई गं, पुढच्या जन्मी पाच पांडवांची राणी नि शंभर कौरवांची आई हो!’.. वैषयिक स्पर्शाचंच समाजकारण, राजकारण, धर्मकारण – असं सारंच त्या विनोदात किती ऐटीत, सहजगत्या गुंफलंय.. 

कधी दोन पुरुषांमधली शारीरिक हाणामारी, कधी नवऱ्यानं बायकोला मारणं, कधी अतोनात वात्सल्यानं भरलेले असे हे लेख.. त्यांच्यातलं बाईपण ह्या सगळ्या लेखात प्रामुख्यानं दिसून येतो.. मन मोकळ्या, काळाच्यापुढे चार पावलं चालणाऱ्या, नवऱ्याला ‘दिनू’ म्हणणाऱ्या आणि मुलांची ‘इरु’ ही हाक रोज ऐकणाऱ्या एक फेमिनिस्ट  पण त्याच वेळी समाजाच्या रीती जाणणाऱ्या आणि पाळणाऱ्या, समाजाशी बांधल्या गेलेल्याही एक समाजशास्त्रज्ञ.. एका लेखात, पंढरीच्या वाटेवर अडाणी बायांसोबत पायी पायी चालताना, त्यांच्यातीलच एक होऊन त्यांच्या संसारातील व्यथा जाणून घेताना ही विदुषी लेखिका दिसते.. ज्या सहजतेनं त्यांनी ह्या अडाणी बायकांना आपलंस केलं त्याच सहजतेनं त्यांनी जर्मन आजीचा मुका स्वीकारला होता.. 

...आणि शेवटचा लेख 'परिपूर्ती'.. स्वतःची सामाजिक ओळख.. महर्षींची सून.. सुप्रसिद्ध प्राध्यापकांची पत्नी.. सुविद्य स्त्री ते कॉलेज मध्ये जाणाऱ्या कर्व्यांनी आई.. अशी परिपूर्ण ओळख म्हणजे जीवनाची परिपूर्ती.. असं त्या लिहितात.. 

-मी मधुरा.. 

************************************************

४८. विश्वस्त.. वसंत वसंत लिमये.. 

विश्वस्त.. वसंत वसंत लिमये यांची चित्तथरारक ऐतिहासिक रहस्यमय कादंबरी.. मुखपृष्ठावरील मोरपीस पाहिल्यावर हा विश्वस्त कृष्ण तर नसेल ना? हा विचार मनात आला पण त्याही पेक्षा जास्त लक्ष वेधून घेतलं ते लेखकाच्या नावानं!.. 'वसंत लिमये' म्हणजे मराठीतील 'डॅन ब्राउन' इति गुगल.. आणि म्हणे पुस्तकाचा ट्रेलर असणारं मराठीतील हे पाहिलंच पुस्तक.. ट्रेलर पाहून ह्या विश्वस्ताबद्दलची उत्सुकता जास्तचं वाढली.. हे पुस्तक लिहायला म्हणे साडेचार वर्ष लागली.. ट्रेकिंग, रॉक क्लाइंबिंग करणारा, मुंबई आय.आय.टी. तुन बी.टेक. झालेला हा अवलया पक्का भटक्या आहे.. पुस्तक लिहिण्यापूर्वी तो त्या भागात जाऊन भटकून येतो.. असो.. तर इतिहासात घडलेल्या घटना, काही ऐतिहासिक पुरावे, आजूबाजूचं साध्याच वास्तव ह्या सत्यांवर आधारित लिहिलेलं हे काल्पनिक कथानक.. द्वापार युगापासून सुरु झालेलं हे कथानक चाणक्य, मेहमूद गझनी, सरदार पटेल असा प्रवास करत वर्तमानात म्हणजे २०१७ सालात पुण्याच्या कॅफेत येतं.. प्रत्येक युगातील थरारक प्रवास वाचकाला नक्कीच खिळवून ठेवतो..  

कथानाकाचा पाया आहे श्रीकृष्णाची बुडालेली द्वारका!.. द्वारका बुडाली तर तिच्या वैभवाचं काय झालं? जर ते बुडालं असेल तर ते कुठं असेल? ते कुणाला खरंच मिळू शकेल का? द्वारकेचा 'विश्वस्त' श्रीकृष्णाची त्या विषयी काही योजना होती का?.. असेल तर तर ती पूर्ण झाली का?.. विश्वस्त आला कि वारसदार आलेच.. मग कृष्णाचा वारस कोण असेल? उद्धव?.. यादवांचा संपूर्ण संहार शक्य असेल का? कृष्ण तो होऊ देईल का? यादव ह्या संहारून वाचले असतील तर ते सध्या कुठं असतील? काय करत असतील?.. अशा अनेक गूढ अर्थातच काल्पनिक शंकांवर हे कथानक गुंफलं आहे.. 

पाचशे वीस पानांची ही मोठ्ठी कादंबरी वाचकाला नक्कीच खिळवून ठेवते.. टेबलाच्या, भिंतीच्या रंगापासून ते सजावट पर्यंतचे डिटेल्स कधी कधी कंटाळवाणे होऊ शकतात.. तसेच काही संदर्भ नसते तरी चालले असते असं वाटलं.. स्कॉटलंड मधील प्रसंग वाचताना प्रवासवर्णन वाचतो आहोत कि काय असं वाटून गेलं.. काही पात्रांची ओळख करून देण्यासाठी अख्ख प्रकरण खर्ची घातलंय.. वाचताना खटकत नाही पण खरंच ह्याची गरज होती का हा विचार नक्कीच मनात येतो.. 

सध्याचा एक प्रबळ राजकीय पक्ष, त्या पक्षाला पूरक असलेली संघटना, त्या संघटने मागचे विचार, आणि त्या पक्षाचा प्रबळ असा नेता 'वाघा'..  त्या नेत्याची राजकारणाची समज, त्याचे प्रचार तंत्र, आणि इतर पात्रांच्या तोंडून त्याचं होत असलेलं कौतुक.. आणि नंतर हा 'वाघा' कादंबरीचं एक पात्रच बनून जातो.. इतकं कि 'वाघा'च श्रीकृष्णाचा 'निर्मोही' आणि 'सत्प्तात्र' वारसदार बनतो.. 

मला 'विश्वस्त' कादंबरी वाचताना मजा आली.. पण 'खजिन्याचा शोध' कथानक असणारी 'मुरलीधर खैरनार' यांची 'शोध' ही कादंबरी नक्कीच उच्च दर्जाची आहे असं मला वाटतं.. 

-मी मधुरा.. 

************************************************